Ánh Sáng Hiện Đại Liệu Có Đang Thiếu Đi Một Phần Quan Trọng?

Nghìn năm trước, con người sống và làm việc dưới ánh sáng tự nhiên – một nguồn sáng có quang phổ rất rộng, trải dài từ tia cực tím đến hồng ngoại. Tuy nhiên ngày nay, phần lớn thời gian của chúng ta lại diễn ra trong không gian kín với ánh sáng nhân tạo và hệ thống kính hiện đại có khả năng chặn nhiều bước sóng tự nhiên từ mặt trời.

Điều đó đặt ra một câu hỏi thú vị: liệu môi trường chiếu sáng hiện đại có đang vô tình “lược bỏ” một phần quan trọng của ánh sáng tự nhiên?

Một nghiên cứu mới đang đặt lại vấn đề

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Scientific Reports bởi các nhà nghiên cứu tại Đại học University College London đã thu hút sự chú ý của giới khoa học ánh sáng.

Nghiên cứu được thực hiện trong một tòa nhà văn phòng sử dụng kính chặn tia hồng ngoại – loại vật liệu ngày càng phổ biến trong các công trình hiện đại nhằm giảm nhiệt và tiết kiệm năng lượng. Những người tham gia vốn đã làm việc dưới hệ thống đèn LED thông thường, sau đó được bổ sung thêm đèn bàn sợi đốt trong vòng hai tuần.

Kết quả cho thấy khả năng phân biệt tương phản màu sắc của nhóm này đã cải thiện khoảng 25%. Đáng chú ý hơn, hiệu quả vẫn được duy trì ngay cả sau khi các đèn bổ sung được tháo bỏ.

Trong khi đó, nhóm đối chứng tiếp tục làm việc dưới hệ thống LED thông thường mà không có nguồn sáng bổ sung lại không ghi nhận thay đổi đáng kể.

Điều gì tạo nên sự khác biệt?

Theo các tác giả, nguyên nhân có thể liên quan đến quang phổ.

Phần lớn đèn LED hiện đại tập trung mạnh ở vùng ánh sáng xanh, đặc biệt khoảng 420–450nm, nhưng lại gần như không phát ra các bước sóng dài hơn như cận hồng ngoại. Trong khi đó, ánh sáng tự nhiên từ mặt trời lại chứa đầy đủ các dải phổ này.

Một số nhà khoa học cho rằng các bước sóng dài có thể đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động của ty thể – “nhà máy năng lượng” bên trong tế bào, đặc biệt tại võng mạc, nơi tiêu thụ năng lượng rất lớn.

Nói cách khác, vấn đề không nằm ở việc ánh sáng LED quá sáng hay quá yếu, mà có thể nằm ở việc phổ sáng ngày nay đã khác xa môi trường ánh sáng tự nhiên mà con người từng thích nghi trong hàng nghìn năm.

Tuy nhiên, vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu

Dù kết quả khá đáng chú ý, các nhà nghiên cứu cũng thừa nhận rằng đây chưa phải kết luận cuối cùng.

Nghiên cứu chỉ được thực hiện trên quy mô nhỏ với 22 người tham gia và trong một môi trường cụ thể tại Anh vào mùa thu – đông, thời điểm lượng ánh sáng tự nhiên khá hạn chế. Ngoài ra, điều kiện chiếu sáng ngoài giờ làm việc của những người tham gia cũng chưa được kiểm soát hoàn toàn.

Điều này đồng nghĩa với việc cần thêm nhiều nghiên cứu lớn hơn để xác định chính xác mức độ ảnh hưởng của phổ sáng đến sức khỏe thị giác và cơ thể con người.

Tương lai của chiếu sáng không chỉ là tiết kiệm điện

Trong nhiều năm qua, ngành chiếu sáng tập trung mạnh vào các yếu tố như hiệu suất, tuổi thọ và khả năng tiết kiệm năng lượng. Nhưng giờ đây, giới nghiên cứu đang bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến một yếu tố khác: chất lượng phổ sáng và tác động sinh học của ánh sáng đối với con người.

Khi các công trình hiện đại ngày càng sử dụng đèn LED hiệu suất cao cùng hệ kính chắn hồng ngoại, câu hỏi đặt ra là: liệu chúng ta có đang vô tình loại bỏ một phần quan trọng của ánh sáng tự nhiên?

Có lẽ, tương lai của ngành chiếu sáng sẽ không chỉ dừng lại ở việc tạo ra nguồn sáng hiệu quả hơn, mà còn là tạo ra môi trường ánh sáng phù hợp hơn với con người.